نحوه فسخ معامله
تاریخ ارسال : 1404/05/10
✅ شرایط فسخ معامله | بررسی حقوقی با استناد به قانون مدنی ایران
فسخ قرارداد یکی از مهمترین مسائل حقوقی است که در بسیاری از معاملات مورد اختلاف واقع میشود. دانستن شرایط قانونی فسخ، برای هر دو طرف معامله ضروری است تا بتوانند در صورت بروز مشکل، حقوق خود را حفظ و از ورود ضرر جلوگیری کنند.
🔍 فسخ چیست و در چه زمانی امکانپذیر است؟
فسخ یعنی پایان دادن به قرارداد از سوی یکی از طرفین، بدون نیاز به رضایت طرف مقابل. اما فسخ زمانی معتبر است که قرارداد، به شکل صحیح و قانونی تنظیم شده باشد.
🧾 فسخ در عقود لازم و جایز چه تفاوتی دارد؟
مطابق ماده ۱۸۵ قانون مدنی:
عقد لازم، عقدی است که هیچ یک از طرفین حق برهم زدن آن را ندارند، مگر در موارد خاصی که قانون یا قرارداد چنین اجازهای داده باشد.
در مقابل، عقد جایز، عقدی است که هر یک از طرفین میتواند هر زمان خواست آن را فسخ کند؛ مانند عقد وکالت یا مضاربه.
📌 نتیجه مهم:
-
در عقد لازم، فسخ تابع شرایط خاصی است.
-
در عقد جایز، فسخ بدون دلیل قانونی نیز ممکن است.
✅ شرایط فسخ قانونی در عقود لازم:
برای اینکه فسخ در قراردادهای لازم معتبر باشد، باید یکی از شرایط زیر برقرار باشد:
۱. وجود حق فسخ در قانون (خیارات قانونی):
مطابق ماده ۳۹۶ قانون مدنی، فسخ در موارد زیر مجاز است:
| نام خیار | توضیح و کاربرد |
|---|---|
| خیار عیب | وجود عیب در مورد معامله |
| خیار غبن | تفاوت فاحش ارزش معامله با واقعیت |
| خیار تدلیس | فریب طرف مقابل در معامله |
| خیار تخلف از شرط | عدم انجام شرط مورد توافق |
| خیار تاخیر ثمن | پرداخت نکردن بهموقع مبلغ معامله |
| خیار شرط | حق فسخ با توافق قبلی در قرارداد |
| خیار وصف | مغایرت مورد معامله با اوصاف بیانشده |
| خیار مجلس | تا زمانی که دو طرف در مجلس قراردادند |
| خیار حیوان | مربوط به معاملات حیوان |
| تبعض صفقه | از بین رفتن بخشی از مورد معامله |
✅ نکته مهم:
خیارات غبن، تدلیس، عیب و تخلف از وصف همگی فوری هستند؛ یعنی باید بلافاصله پس از کشف، اعمال شوند.
۲. وجود حق فسخ قراردادی (خیار شرط):
مطابق مواد ۳۹۹ و ۴۵۶ قانون مدنی، طرفین میتوانند در قرارداد به یکی از طرفین یا حتی شخص ثالث، حق فسخ بدهند.
این شرط باید در متن قرارداد بهصورت واضح ذکر شود.
🔴 مطابق ماده ۴۰۱ قانون مدنی، در خیار شرط ذکر مدت الزامی است؛ در غیر این صورت، هم خیار شرط و هم خود قرارداد باطل خواهد بود.
❌ چه مواردی مانع از فسخ معامله میشود؟
-
اگر طرفین در قرارداد، تمام خیارات را اسقاط کرده باشند (مثلاً شرط کرده باشند: "اسقاط کافه خیارات")، فسخ دیگر ممکن نیست.
-
اگر فسخ با تأخیر بیش از حد انجام شود و خیارات فوری باشند، حق فسخ ساقط شده تلقی میشود.
📌 نحوه اعلام فسخ چگونه است؟
فسخ یک ایقاع است؛ یعنی تنها با اراده یکطرفه شکل میگیرد و نیاز به رضایت طرف مقابل ندارد.
اما برای آنکه آثار حقوقی فسخ قابل استناد باشد، باید به شکل رسمی و قانونی اعلام شود؛ مثلاً:
-
ارسال اظهارنامه رسمی
-
ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
-
اعلام از طریق وکیل رسمی دادگستری
❓ سوالات متداول کاربران:
آیا میتوان هر زمانی که از معامله پشیمان شدیم، قرارداد را فسخ کرد؟
❌ خیر؛ فقط در عقود جایز چنین چیزی ممکن است. در عقود لازم باید حق فسخ قانونی یا قراردادی وجود داشته باشد.
اگر در قرارداد «اسقاط کافه خیارات» نوشته شده باشد، باز هم میتوان فسخ کرد؟
✅ فقط در صورتی که قانون حق فسخ را غیرقابل اسقاط نداند. مثلاً برخی خیارات مانند تدلیس در برخی تفاسیر غیرقابل اسقاط هستند، اما در بیشتر موارد، اسقاط خیارات معتبر است.
اگر در قرارداد، حق فسخ داده شده باشد ولی مدت ذکر نشده باشد چه میشود؟
📌 طبق ماده ۴۰۱ قانون مدنی، هم شرط فسخ و هم خود قرارداد باطل خواهند بود.
🧠 جمعبندی و توصیه حقوقی:
-
فسخ معامله نیازمند وجود شرایط قانونی یا قراردادی است.
-
اسقاط خیارات یا بیتوجهی به مهلت فسخ میتواند حق شما را از بین ببرد.
-
ارسال اظهارنامه رسمی یا اعلام فسخ از طریق وکیل، بهترین شیوه اعمال فسخ است.
-
اگر درباره اعتبار یا نحوه فسخ قرارداد خود دچار تردید هستید، قبل از اقدام حقوقی با وکیل مشورت کنید.
📌 کلمات کلیدی سئو شده:
-
شرایط فسخ معامله طبق قانون مدنی
-
خیار فسخ در قرارداد
-
خیار شرط و مدت آن
-
تفاوت عقد لازم و جایز
-
نحوه فسخ قرارداد با اظهارنامه
🎯 اگر قصد فسخ قرارداد دارید یا به دنبال بررسی قانونی صحت قرارداد هستید، وکلای سامانه «وکیلای» آماده بررسی تخصصی شرایط فسخ برای شما هستند.
📞 مشاوره فوری با وکیل
🖊 تنظیم اظهارنامه فسخ و پیگیری حقوقی معامله
